همشهری آنلاین، سینا احدیان: برخلاف تصور اولیه معاملهگران که گمان میکردند بازار نفت در برابر تنشها واکسینه شده، اکنون واقعیت عریان انسداد تنگه هرمز در حال بلعیدن ذخایر راهبردی انرژی است.
تا قبل از آغاز جنگ تحمیلی سوم، بازار جهانی با اتکا به نفتهای روی آب که پیش از شروع جنگ حرکت کرده بودند، تنفس میکرد. اما گزارش اخیر اکونومیست تأیید میکند که آخرین محمولههای عبوری از هرمز به مقصدهای نهایی در مالزی و کالیفرنیا رسیدهاند. این یعنی از این لحظه به بعد، هیچ نفت در جریانی وجود ندارد و جهان وارد مرحله مصرف از ذخایر استراتژیک خود شده است. ذخایری که بهگفته اکونومیست، در بخش سوخت هواپیما و بنزین به حداقل سطح تاریخی خود رسیده و عملا حاشیه امنی برای تجارت دریایی باقی نمانده است.
بحران اصلی نه فقط در قیمت خام، بلکه در بخش فرآوری نهفته است. در آسیا که مقصد ۸۰درصد صادرات خلیجفارس است، فاجعه آغاز شده؛ پالایشگاهها بهدلیل نبود مواداولیه مجبور به کاهش ظرفیت شدهاند. طبق پیشبینیها، ظرفیت فرآورش آسیا در ماه ژوئیه تا ۱۰میلیون بشکه در روز کاهش مییابد. این بهمعنای ناپدید شدن بنزین و گازوئیل از جایگاههای سوخت است. چین اگرچه ذخایر عظیمی دارد، اما با توقف صادرات فرآوردههای خود، عملا به لاک دفاعی فرو رفته و به بحران جهانی دامن زده است.
در اروپا اگرچه دولتهای اروپایی با تزریق یارانه و کاهش مالیات سعی در آرام نگه داشتن افکار عمومی دارند، اما شکاف قیمتی میان نفت برنت آتی و قیمت نقدی سوخت، نشان از یک انفجار قریبالوقوع دارد. پالایشگاههای اروپایی اکنون نفت را بسیار گرانتر از قیمتهای جهانی میخرند و این عدمتوازن، سود آنها را به صفر نزدیک کرده و آنها را در آستانه تعطیلی قرار داده است.
3گلوگاه اصلی بحران انرژی
گزارش اکونومیست 3عامل کلیدی را در تشدید بحران انرژی معرفی میکند:
- کاهش سریع محمولههای نفتی در دسترس
- افت تولید پالایشگاهها بهدلیل کمبود خوراک
- تداوم تقاضای بالا، بهویژه در اروپا
این عوامل در کنار هم، بازار را به سمت کمبود فیزیکی سوخت سوق دادهاند؛ وضعیتی که بهمراتب خطرناکتر از افزایش صرف قیمتهاست.
آسیا در خط مقدم بحران
بیشترین فشار بحران بر آسیا وارد شده است؛ منطقهای که حدود ۸۰درصد صادرات نفت خلیجفارس را جذب میکند. ذخایر نفتی در کشورهای آسیایی بهسرعت در حال کاهش است و برخی کشورها به برداشت از ذخایر راهبردی روی آوردهاند.
برآوردها نشان میدهد موجودی نفت خام آسیا (بهجز چین) تنها در یکماه حدود ۶۷ میلیون بشکه کاهش یافته که معادل ۱۱درصد افت است. همزمان، پالایشگاههای این منطقه مجبور شدهاند روزانه بیش از ۳میلیون بشکه از ظرفیت خود بکاهند؛ رقمی که احتمالا به ۱۰میلیون بشکه در روز خواهد رسید.
فشار بر زندگی روزمره
افزایش قیمت فرآوردههای نفتی، یکی از ملموسترین پیامدهای این بحران است. قیمت هر بشکه بنزین در بازار نقدی آسیا به حدود ۱۲۰دلار در هر بشکه رسیده، درحالیکه پیش از جنگ حدود ۸۰دلار بود. گازوئیل و سوخت جت نیز بهترتیب به ۱۷۵ و ۲۰۰ دلار رسیدهاند.
در پی این افزایش قیمت، برخی کشورها اقدام به جیرهبندی سوخت یا اجرای سیاست دورکاری اجباری کردهاند. بسیاری از کسبوکارها نیز بهدلیل کمبود سوخت، فعالیت خود را کاهش دادهاند.
چشمانداز نگرانکننده اقتصاد جهان
کارشناسان معتقدند حتی درصورت بازگشایی فوری تنگه هرمز، بازگشت بازار به شرایط عادی ماهها زمان خواهد برد. تجربه همهگیری کرونا نشان داده که کاهش ۱۰درصدی تقاضای نفت میتواند به افت بیش از ۳درصدی تولید ناخالص داخلی جهان منجر شود.
اکنون با ترکیبی از کاهش عرضه، افت ظرفیت پالایش و افزایش تقاضا، خطر وقوع یک شوک اقتصادی گسترده بیش از هر زمان دیگری جدی است.
در چنین شرایطی، تحلیلگران بر ضرورت اقدام فوری و هماهنگی بینالمللی برای تثبیت بازار انرژی تأکید میکنند؛ در غیراین صورت، جهان ممکن است با یکی از عمیقترین بحرانهای انرژی در دهههای اخیر مواجه شود.
نظر شما